Sakwy, torby, kaletki – słownik

 

——————————
 

kabza   -   dawniej woreczek na pieniądze

kaleta   -   dawniej woreczek skórzany na pieniądze, noszony przy pasie.
“Po arabsku złupić lub zedrzeć korę z drzewa lub skórę ze zwierza, zowie się charat, a stąd mieszek skórzany na pieniądze po arabsku charita. Turcy przejęli ten wyraz, dając sakwie skórzanej nazwę chalita lub kalta, a Polacy od Turków, tworząc wyraz kaleta, kaletka. Kaletnikiem zwano „miesznika, tasznika,” t. j. rzemieślnika, wyrabiającego kalety (Słownik Mącz. z r. 1564). O „kaletnikach” znajdujemy w Vol. leg. (t. III, f. 592). W pisarzach dawnych spotykamy: „kaletnik abo miechownik.” W spisie rzeczy kr. Zygmunta Augusta znajdujemy kaletki. Wyrazu tego używają często dawni pisarze, np.: „Srodze go karano i kijmi i po kalecie” (Starowolski). „Kędy dwaj za łby chodzą, do kalety trzeci” (Potocki Wacł.). Na starych kartach polskich król miał trzos lub kaletę. W dawnej piosence krakowskiej słyszymy: “I koziczek wyostrzony W cudną kaletę włożony”. “  Zygmunt Gloger, Encyklopedja staropolska ilustrowana. T. 2

kaletka   -   1. zdr. od kaleta;  2. w ludowym stroju kobiecym: zakończenie dolnego brzegu gorsetu w kształcie szerokich zębów

kiesa    -  woreczek używany dawniej do przechowywania pieniędzy lub kosztowności; też: zawartość takiego woreczka , kieska

mieszek  -  mały miech, dawniej mały woreczek na pieniądze lub jakieś drobiazgi

miech  -  daw. wór, torba lub sakwa

miech, miechownicy  -  “Worek, zarówno skórzany, jak każdy inny, zwano miechem. Było przysłowie: Nie ostoi się woda w miechu. Miechem, nazywano futerał na in-strumenta muzyczne, stąd „włożyć pisz­czele w miech” znaczyło w przenośni; umilknąć, zaniemówić, spuścić z pantały-ku, stracić rezon. „Miech, na którym gra­ją,” nazywano: „dudami, kozłem.” Pienią­dze wożono w miechach i noszono w mie­szkach skórzanych. Mieszek od pieniędzy zwał się: kalotą, moszną, moszenką, wor­kiem, bursą, bursiczką, wackiem, sakiew­ką. Trzos był miechem ważkim a długim, ze sprzączką i rzemieniem do opasywania się. Były przysłowia: 1) Zgadzaj się, gę­bo, z mieszkiem. 2) Pan Bóg i mieszek to przyjaciel prawy, a ludzka przyjaźń tylko dla zabawy. 3) Kto mieszek straci, niech skórą płaci, 4) Lepszy mieszek za grosz, w którym kopa, niż za kopę, w którym grosz. 3) Kto służy z łaski, ma mieszek płaski. Miechownik albo kaletnik zwał się rzemieślnik, wyrabiający: mieszki, ka­loty, trzosy, ładownice skórzane, rękawice i torby myśliwskie, pasy i paski skórzane, łosiowe do bandoletów, obicia skórzane krzeseł i t. p. Miechownicy w dawnych czasach zastępowali dzisiejszych tapice­rów. Cech iniechowniczy był już w Gdań­sku r. 1378 a w XVI w. napotykamy cechy podobne we wszystkich miastach pol­skich.”
Zygmunt Gloger, Encyklopedja staropolska ilustrowana. T. 3

pakunek  -  towar zawinięty i owiązany sznurami dla potrzeb transportu

płachta  -  duży, prostokątny kawałek tkaniny związany rogami i przewieszony przez ramię; w płachtach noszono ziarno w trakcie siewu, w płachtach kobiety nosiły niemowlęta

portfel  – mała torebka składana na pół lub na trzy,  z przegródkami, służąca do przechowywania pieniędzy i dokumentów, noszona na pasie lub w torbie

portmonetka  -  mała kieszonkowa torebka na bilon

sakwa  -  dawny worek podróżny, często z otworem w środku do przewieszania przez ramię lub po obu stronach siodła; duża sakiewka; zobacz: juki

sakiewka  -  wykonany najczęściej ze skóry, ale również z ozdobnych tkanin, woreczek o różnej wielkości i sposobie wykonania, służący do przenoszenia drobiazgów i pieniędzy; zawiązana sznureczkiem lub rzemieniem noszona była w torbie lub w kaletce albo przywiązana do pasa

supełek   -  niewielki spłatek tkaniny, złożony lub zrolowany i zawiązany na supeł; służył do zabezpieczenia najmniejszych przedmiotów przed zgubieniem; supełek można  było zawiązać na pasie

torba   -   pojemnik do przenoszenia niezbędnych drobiazgów, o różnym kształcie i wielkości zaopatrzona w pasek lub sznur do naszenia przez ramię

torebka  -  mała torba lub ozdobnie wykonana niewielka torba jako uzupełnienie stroju

trzos  -   pas z kieszeniami na pieniądze używany w dawnej Polsce, później też: woreczek na pieniądze

węzełek  -  prosta płachta, której zawartość jest nią okryta; rogi płachty zawiązuje sie parami po przekątnej; służyła do przenoszenia, często na kiju, towarów lekkich o dużej objętości.

worek, woreczek, wór   -   najczęściej wykonywany z grubej, mocnej tkaniny, rzadziej ze skóry, służący do przenoszenia i przechowywania towarów masowych np. zboża.

——————

1. Encyklopedia Multimedialna PWN 2000
2. Zygmunt Gloger "Ilustrowana Encyklopedia Staropolska
3. opracowania własne

O AUTORZE

Witold Łuczyński z zawodu konserwator zabytków metalowych. W kręgach rekonstruktorów średniowiecza znany jako Mistrz Witold (Witold de Glogovia).